Balinalar Neden Yüzeye Çıkar?
Balina balık değil, akciğerle soluyan bir memelidir. Yüzeye çıkması, sırtındaki delikten nefes almak içindir. Fışkıran şey ciğerindeki bir su deposu değildir.
Balinanın sırtından yükselen buhar, bir fıskiyenin suyu gibi anlatılır. Anlatı görüntüye uyar, anatomiye uymaz. Balina, suyun içinde yaşayan bir balık değil, akciğeriyle soluyan bir memelidir. Yüzeye çıkmasının ilk nedeni nefes almaktır. Bu yazıda o nefesin neden tepedeki bir delikten geldiğini, fışkıran bulutun neden bir su deposu olmadığını ve her balinanın aynı derinlikte kaybolmadığını anlatıyoruz.
Balık gibi görünür, balık gibi solumaz
Balinanın gövdesi hidrodinamiktir, yüzgeçleri vardır ve denizde yaşar. Solungacı yoktur. Havayı akciğere çeker, oksijeni kana geçirir ve karbondioksiti aynı yoldan verir. Bu, bir dalgıcın yaptığı işin sürekli yüzmede uzmanlaşmış hâlidir. Dalgıç tüpünü yanında taşır. Balina, tüpün yerine kanında ve kaslarında oksijen tutan bir donanım taşır.
Yunus da bu ailenin küçük üyesidir. İkisi de balık pazarının rafına konmamalıdır. Ahtapotun üç kalbi ve mavi kanı ise başka bir dalın çözümüdür. Ahtapot suyun içindeki oksijeni kullanır. Balina, suyun üstündeki havaya muhtaçtır.
Delik, burunun taşınmış hâlidir
Balinanın sırtındaki veya tepesindeki delik, burnudur. Karada yürüyen atalardan denize geçen soyda burun delikleri yukarı kaymıştır. Kayma, hayvanın nefes almak için başını bütünüyle çevirmesini gereksiz kılar. Bir yükseliş, bir nefes ve yeniden dalış mümkün olur.
Fışkıran bulutun büyük bölümü, ciğerden boşalan sıcak ve nemli havanın soğukta yoğunlaşmasıdır. Deliğin üstünde duran deniz suyu da bu nefese karışır. Görüntü bir su sütunu gibi durabilir. Hayvan, yuttuğu denizi ciğerinden pompalıyor değildir. Ciğerine deniz kaçması, bizim boğazımıza su kaçması kadar istenmeyen bir durumdur.
Neden her an yüzeyde durmaz?
Nefes alındıktan sonra balina, besinin olduğu derinliğe iner. Bazı türler yüzeye yakın avlanır. Bazıları ise karanlık ve soğuk katmanlara kadar dalar. Dalış süresi türe göre değişir. Hepsine aynı dakikayı yazmak, kısa dalan ile uzun dalanı aynı sayfaya sıkıştırır. Ortak olan süre değil, sürenin sonunda yüzeye dönme zorunluluğudur.
Uzun dalışta kalp atışı yavaşlayabilir, kan daha çok beyin ve kas gibi yaşamsal yerlere yönelir. Bu bir tercih değil, ekonomidir. Ekonomi bitince hayvan yükselir. Yükselmek, seyir için değil, hava içindir.
Su üstü, sosyal bir meydan da olabilir
Nefes, yüzeye çıkmanın tek gerekçesi değildir. Bazı balinalar birbirine seslenir, yavruyu taşır veya gövdesini suyun üstüne vurur. Bu davranışların her birine tek bir anlam yapıştırmak aceleciliktir. Ses, okyanusta uzaklara gider. Anlamı ise türe ve bağlama göre okunur. Burada kesin olan, sesin de nefesin de hâlâ hava soluyan bir memelinin işi olduğudur.
Okyanus akıntıları bu canlıların beslendiği suları taşır. Akıntı, balinayı bir balığa çevirmez. Besinin adresini değiştirir. Adres değişince göç de başlayabilir. Göç, kuşların yön bulmasından başka bir bedenle yapılır. İkisi de mevsimle yer değiştirir.
Karaya düşünce ne değişir?
Balina karaya vurunca sorunu yalnızca susuzluk değildir. Kendi ağırlığı, suda taşınırken hissetmediği bir yük olur. Derisi kurur. Nefes deliği ise hâlâ hava alabilir. Bu, her karaya vuruşun kendiliğinden düzeleceği anlamına gelmez. Müdahale, bilgisi olan ekiplerin işidir. Hayvanı kendi başına suya çekmeye çalışmak hem insana hem hayvana zarar verebilir.
Yüzeye çıkmak, sağlıklı bir balinanın her gün yaptığı sıradan bir nefestir. Sıradanlığı, onun balık olduğu yanılgısını da besler. Nefes, yanılgıyı düzelten en kısa cümledir.
Sık sorulan sorular
Balina neden yüzeye çıkar? Akciğeri vardır ve havayla solur. Nefes almak için deliğini suyun üstüne çıkarır.
Fışkırttığı şey ciğerindeki deniz suyu mudur? Büyük bölümü, sıcak nefesin soğukta yoğunlaşması ve deliğin üstündeki sudur. Ciğer, deniz suyuyla dolu bir depo değildir.
Balina balık mıdır? Hayır. Memelidir. Solungaç yerine akciğer kullanır ve yavruyu sütle besler.