Bakteriler: Dost, Nötr ve Zararlı
Bakterilerin çoğu hastalık değildir. Toprakta, suda ve bağırsakta iş görürler. Zararlı olanları ise bağışıklık ve hekimlik konusudur.
Bakteri denince akla önce hastalık gelir. Oysa yeryüzündeki bakterilerin büyük çoğunluğu insanı hasta etmekle meşgul değildir. Toprağı, suyu ve bağırsakları paylaşırız. Bu yazıda bakterinin ne olduğunu, neden üçüncü bir gruba ayrılmaya değdiğini ve her temizliğin her bakteriyi silmek zorunda olmadığını anlatıyoruz. Tedavi önerisi değildir.
Çekirdeksiz tek hücre
Bakteri, tek hücreli bir canlıdır. Hücresinin içinde, hayvan ve bitki hücresindeki gibi zarla çevrili bir çekirdek yoktur. Bu sadelik, onun basit bir önemsizlik olduğu anlamına gelmez. Bakteriler sayıca çoktur, hızlı bölünebilir ve oksijenli, oksijensiz, sıcak veya tuzlu yerlerde ayrı ayrı uzmanlaşabilir.
Mantarların bitki sayılmaması gibi, bakteriler de ne bitki ne hayvandır. Kendi raflarındadır. Rafa virüsü de koymamak gerekir. Virüs, kendi başına üreyen bir hücre değildir. Bakteriye iyi gelen bir ilaç, virüse aynı işi görmez. Bu ayrım, nezleyi antibiyotikle kısaltmaya çalışmanın neden boşa düştüğünü de anlatır. İlaç seçimi ise hekimin işidir.
Toprak onlar olmadan eksik kalır
Toprağın kayadan doğması yalnızca ufalanmayla bitmez. Yaprak ve ölü kök, bakteriler ve mantarlar tarafından parçalanır. Parçalama, besini yeniden bitkinin alabileceği biçime getirir. Bazı bakteriler havadaki azotu, bitkinin kullanabildiği bileşiklere çevirir. Baklagillerin köklerindeki yumrular, bu ortaklığın ünlü adresidir.
Bu iş görünmez olduğu için toprak steril bir toz sanılır. Steril bir toz, kısa sürede yorulur. Canlı katman, bahçenin sessiz mutfağıdır.
Bağırsaktaki kalabalık
İnsan bağırsağında çok sayıda bakteri yaşar. Bir kısmı lifleri parçalamaya, bir kısmı bazı vitaminlerin üretimine yardım eder. Hepsi dost diye özetlenemez. Denge bozulunca aynı adreste rahatsızlık da çıkar. Denge, herkeste aynı listedir denemez. Bu yüzden rastgele bir tozun her bağırsağı düzelteceği vaadi, bu yazının cümlesi değildir.
Bağışıklık sistemi bu kalabalıkla birlikte öğrenir. Her bakteriyi silmek, öğrenmenin malzemesini de siler. Her bakteriyi davet etmek ise zararlı olanı ayırmamaktır. Ölçü, ikisinin arasındadır.
Zararlı olan nasıl ayrılır?
Bazı bakteriler toksin üretir veya dokuya yerleşir. Boğaz, yara veya su yoluyla hastalık yapabilirler. Belirti, her zaman bakteriden gelmez. Aynı ateş, virüsten de gelebilir. Ayırmak için bazen kültür veya başka bir test gerekir. Test olmadan antibiyotik başlamak, işe yaramayan bir ilaç kullanmak ve bakterilerin ilaca alışmasını kolaylaştırmak olabilir. Bu genel bir uyarıdır. Kişisel karar için hekime bakılır.
Penisilinin bulunması bakterilere karşı bir kapı açtı. Kapı, her mikrop için aynı anahtar değildir. Anahtarı her kapıda denemek, kilidi zamanla aşındırır.
Temizlik ile steril korkusu
Elleri sabunla yıkamak, yemekten önce ve tuvaletten sonra, bulaşıcı hastalıkları azaltan sade bir yoldur. Sabunun yağı nasıl söktüğü o yolun kimyasıdır. Evi her gün bütün bakterilerden arındırmaya çalışmak ise hem imkânsıza yakındır hem de gerekli değildir. Toprak, yoğurt ve sağlıklı bir deri, bakterisiz bir dünya vaat etmez.
Yoğurttaki ekşime, bazı bakterilerin süt şekerini dönüştürmesidir. Ekşime her zaman bozulma değildir. Küf ve bozuk koku ise başka bir hikâyedir. Burun, her kavanozu laboratuvar kadar ayıramaz. Şüpheli yiyecek, merak uğruna bitirilmez.
Bakteri, düşman ile yardımcı arasında tek bir maske taşımaz. Maske, yerine ve türüne göre değişir.
Sık sorulan sorular
Her bakteri hastalık yapar mı? Hayır. Çoğu toprakta, suda ve bağırsakta zararsız veya yararlı iş görür. Bir kısmı ise hastalık yapabilir.
Antibiyotik virüse de iyi gelir mi? Hayır. Antibiyotikler bakterilere yöneliktir. Virüs kaynaklı sıradan bir nezlede işe yaramazlar. İlaç kararını hekim verir.
Topraktaki bakteri neden önemlidir? Ölü maddeyi parçalar ve bazıları azotu bitkinin kullanacağı biçime çevirir. Toprak yalnızca ufalanmış kaya değildir.