Mercan Resifleri Neden Bu Kadar Kalabalık?

Sığ ve berrak bir denizin altında, renkli bir kaya gibi duran mercan, kayadan daha canlı bir şeydir. O yapı, üst üste birikmiş iskeletlerin ve onların üstünde duran küçük hayvanların eseridir. Bu yazıda mercanın neden bitki sayılmaması gerektiğini, dokusundaki algin ne işe yaradığını ve rengin bir anda solmasının neden ciddiye alındığını anlatıyoruz. Bir dalış reçetesi değildir.

Hayvan, kaya ve ortak

Mercan polipleri, denizanası ve denizşakayığı ile aynı geniş ailedendir. Her polip, bir kaç milimetrelik yumuşak bir gövde ve dokunaçlar taşır. Birçok tür, altına kalsiyum karbonattan bir yuva bırakır. Yuvalar birikir, resif büyür. Elin tuttuğu sert parça, hayvanın kendisi değil, koloninin bıraktığı iskelettir.

Polip, dokunaçlarıyla küçük avlar yakalar. Asıl sürpriz, dokusunun içinde yaşayan tek hücreli alglerdir. Bu algler ışıkla besin üretir ve ürettiklerinin bir kısmını poliple paylaşır. Polip de alge korunaklı bir yer ve bazı atıkları sunar. İlişkiye ortak yaşam denir. Resifin kalabalığı, büyük ölçüde bu ortaklığın bol besin üretmesine dayanır.

Neden çölün ortasında bir mahalle gibi durur?

Tropik denizlerin yüzeyi, sanıldığı kadar besinli değildir. Işık boldur, suda çözünmüş gübre ise açık okyanusta seyrek kalabilir. Mercan ile alg, ışığı yerinde besine çevirerek bu seyrekliği deler. Besin, küçük balıklardan onları avlayanlara doğru bir merdiven kurar. Resif, çevresindeki mavi boşluğa göre bir pazar yeri gibi kalabalıktır.

Bu kalabalık, her sıcak denizde kendiliğinden belirmez. Mercanların çoğu, berrak, belirli bir sıcaklık aralığında ve fazla tatlı suyun seyreltmediği suda durur. Bulanık nehir ağızları ve çok derin, ışıksız dipler bu ortaklığa uymaz. Alg ışık ister. Işık kesilince ortaklığın hesabı bozulur.

Okyanus akıntıları bu suların sıcaklığını ve besinini taşır. Ahtapotun üç kalbi ise resifin çevresinde dolaşabilen bambaşka bir vücut planını anlatır. İkisi de aynı mavi adresin farklı sakinleridir.

Solma, yalnızca renk kaybı değildir

Su uzun süre alışılmışın üstünde ısınınca polip, içindeki algi bırakabilir. Mercan beyazlar. Buna mercan solması denir. Beyazlık, iskeletin görünmesidir. Polip hemen ölmüş olmayabilir. Alg geri dönerse koloni toparlanabilir. Isı ve stres sürerse polip de gider, geriye kırılgan bir iskelet kalır.

Tek bir yaz, bütün resiflerin kaderini söylemez. Üst üste gelen sıcak dönemler ise toparlanma süresini kısaltır. Burada kesin bir yüzde uydurmak gerekmez. Yön bellidir: ortaklık bozulunca mahallenin besin kapısı daralır.

Bitki sandıran yeşil

Mercanın ve alglerin rengi, onu bir deniz bitkisi gibi gösterir. Bitki değildir. Mantarların da bitki sayılmaması gibi, mercan da yanlış rafa kolay konan canlılardandır. Alg, ortak olarak içeridedir. İskeleti kuran ve av yakalayan, hayvandır.

Resifin başka sakinleri bu iskeleti deler, yer veya üzerine yerleşir. Papağan balığı gibi bazı canlılar mercanı kazır. Kazımak, her zaman yıkım değildir. Bazı türler, algın mercanı boğmasını da yavaşlatır. Denge, tek bir kahramanın iyiliği değildir. Birçok ağzın aynı masada oturmasıdır.

Kıyıdaki insan

Resif, dalga enerjisini kıyıya varmadan kırabilir. Bu, her koyda aynı koruma demek değildir. Koparılan mercan, hatıra diye eve götürülünce koloni küçülür ve birçok yerde bu toplama yasaktır. Kural alandan alana değişir. Yerindeki uyarı, genel bir yazıdan daha bağlayıcıdır.

Güneş kremi, atık ve bulanık su da poliplerin işini zorlaştırabilir. Etki, her ürün için aynı dozda ilan edilemez. Temkinli cümle yeter: resifin kalabalığı, sığ suyun berraklığına ve ortak algin ışığına bağlıdır. O iki şart bozulunca renkli kaya, yeniden yalnızca kaya olmaya başlar.

Sık sorulan sorular

Mercan bitki midir? Hayır. Küçük hayvanların kolonisi ve onların biriktirdiği iskelettir. Dokularında ortak alg yaşar.

Beyaz mercan ölmüş müdür? Şart değil. Alglerini bırakmış olabilir. Stres sürerse polip de ölür. Alg dönerse koloni toparlanabilir.

Resif neden bu kadar balık barındırır? Alg ile polip, ışığı besine çevirir. Seyrek tropik suda bu ortaklık, bir besin merdiveni kurar.