Yağmur Damlası Bulutta Nasıl Büyür?

Bulut, gökyüzünde asılı duran bir sünger gibi anlatılır. Sünger dolunca suyun sıkıldığı sanılır. İş bu kadar kaba değildir. Bulut, çok küçük damlacıkların veya buz kristallerinin havada asılı durduğu bir topluluktur. Yağmur, bu parçalar büyüyüp havanın onları artık taşıyamadığı anda başlar. Bu yazıda büyümenin iki yolunu, damlanın neden gözyaşı biçiminde olmadığını ve her bulutun yağmur bırakmak zorunda olmadığını anlatıyoruz.

Bulut zaten suyun ta kendisidir

Hava yükselirken genişler ve soğur. Soğuyan hava, içindeki su buharının bir kısmını tutamaz. Buhar, toz veya tuz gibi küçük çekirdeklerin üstünde yoğunlaşır. Ortaya çıkan damlacıklar o kadar küçüktür ki düşüşleri, yükselen havanın yanında fark edilmez. Bulut, bu yüzden düşmeden duruyormuş gibi görünür. Duruş, suyun yokluğu değil, damlanın henüz çok hafif olmasıdır.

Beyaz bulut ile kara bulut arasındaki fark da çoğu zaman suyun renginden gelmez. Kalın bir bulut, ışığı daha çok saçar ve yansıtır, alta daha az ışık bırakır. Gökyüzünün mavi görünmesi aynı ışığın başka bir hâlidir. Yağmurun habercisi, her gri ton değildir. Kalınlık ve damlacıkların büyümesidir.

İki büyüme yolu

Ilık bulutlarda damlacıklar birbirine çarpar. Büyük olan, küçük olanı yutunca daha da büyür. Buna çarpışıp birleşme denir. Tropik sağanakların bir kısmı bu yolla iner. Yol, kalabalık ve yeterli zaman ister. Az damlacık varsa çarpışma seyrek kalır, bulut yağmursuz dağılabilir.

Daha serin bulutlarda ise buz kristalleri işe karışır. Aynı ortamda buz, çevresindeki sıvı damlacıklara göre su buharını daha iştahlı tutar. Buhar, damlacıktan buharlaşıp kristalin üstünde donar. Kristal büyür, ağırlaşır ve düşerken ılık katmandan geçerse yağmur damlasına erir. Orta enlemlerdeki birçok yağmur, yere varmadan önce yukarıda kar veya buzdur. Yere yağmur diye değmesi, yol boyunca hiç buz olmadığı anlamına gelmez.

Damla gözyaşı biçiminde değildir

Çizgi filmdeki damla, üstü sivri bir gözyaşıdır. Gerçekte küçük damlalar yuvarlaktır. Daha büyükleri, alttan gelen havanın direnciyle yassılaşır ve altı düz, üstü kubbeli bir ekmeği andırır. Çok büyüyen damla ise düşerken parçalanır. Bu yüzden yağmurun damlaları sonsuza kadar irileşmez. Bir üst sınır, havanın direnciyle çizilir.

Rüzgâr, damlayı eğik düşürür. Eğiklik, damlanın biçiminin sivri olmasından gelmez. Rüzgârın yatay hızı ile düşüşün dikey hızı birleşir. Şemsiyenin öne tutulması, bu birleşmenin günlük hâlidir.

Her bulut yağmur değildir

Çölün az yağış alması bulutun hiç uğramadığı anlamına gelmez. Bazı bulutlar ince kalır, damlacıklar büyümeden buharlaşır. Aşağıdaki hava çok kuruysa, düşmeye başlayan damla yere varmadan yeniden buhar olur. Uzaktan yağmur perdesi gibi görünen sarkıntı, yere değmeden silinebilir.

Dağın yamacına tırmanan hava ise bulutu büyütüp yağmuru rüzgârın geldiği yüze bırakabilir. Öteki yüz kurak kalır. Aynı su, aynı günde, iki yamaçta iki ayrı hikâye yazar.

Yere değince iş bitmez

Yağmur toprağa düşünce bir kısmı sızar, bir kısmı akar, bir kısmı yeniden buharlaşır. Şiddetli sağanakta toprak hızla doyar ve su yüzeyden koşar. Bu, toprağın yağmuru reddettiği bir inat değil, sızmanın tempoyu yetiştirememesidir. Kuru bir dere yatağının bir anda dolması bu yüzdendir.

Gelgitin ritmi ile yağmurun ritmi karıştırılmamalıdır. Gelgit Ay'ın ve kıyının saatine bakar. Yağmur, havanın yükselişine ve damlanın büyümesine bakar. İkisi de suyu hareket ettirir. Takvimleri başka başkadır.

Sık sorulan sorular

Bulut suyla dolunca mı yağar? Hayır. Küçük damlacıklar büyüyüp havayı yenince düşer. Her bulut bu büyüklüğe ulaşmaz.

Yağmur damlası gözyaşı biçiminde midir? Küçük damlalar yuvarlaktır. Büyükleri alttan yassılaşır. Sivri gözyaşı, çizimin alışkanlığıdır.

Yağmur yukarıda kar olabilir mi? Evet. Serin bulutlarda buz büyür, ılık katmanda erirse yere yağmur olarak iner.