Barkod: Çizgilerin Arkasındaki Sayı
Barkod, sayıları kalın ve ince çizgilere çevirir. Okuyucu çizgiyi değil, açık ile koyu arasındaki kontrastı ölçer.
Markette ürünün kenarındaki siyah çizgiler, süsten çok bir sayının kılığıdır. Kasiyer çizgiyi okumaz. Bir ışık veya bir kamera, açık ile koyu arasındaki farkı ölçer ve o farkı rakama çevirir. Bu yazıda çizginin neden işe yaradığını, son rakamın neden bir denetçi gibi durduğunu ve kırışmış bir etiketin neden başka bir ürünmüş gibi ses çıkarabildiğini anlatıyoruz.
Çizgi, rakamın eni demektir
Barkoddaki her rakam, belirli bir kalınlıkta koyu ve açık şeritlerle yazılır. Kalın bir çizgi ile ince bir çizgi, ikili bir ritmin iki ayrı hecesidir. Ritmi bilen okuyucu, heceleri yeniden 0 ile 9 arasına çevirir. Çizginin rengi çoğu zaman siyahtır, çünkü açık zeminle kontrastı yüksektir. Parlak kırmızı bir zemin, bazı kırmızı ışıklarla bu kontrastı zayıflatabilir. Tasarım, göze güzel görünmekten önce okuyucunun gözüne göre kurulur.
Çizgilerin iki yanında boş bir pay bırakılır. Bu paya sakin bölge denir. Sakin bölge yoksa okuyucu, etiketin kenarını da çizgi sanabilir. Kalabalık bir ambalajın deseni, bu yüzden barkodun üstüne bindirilmez.
Işık geri nasıl döner?
Eski okuyucular ince bir ışık çizgisi gezdirir ve yansıyan ışığı ölçer. Koyu şerit az yansıtır, açık şerit çok. Yeni kasalar çoğu zaman bir kamera kullanır ve görüntüyü yazılımla çözer. İki yöntem de aynı kontrasta bakar. Biri ışığı gezdirir, öteki bütün etiketi bir anda görür.
Okuma, fotoğrafın ışığı kaydetmesine akrabadır. Fark, görüntünün bir anı saklamak için değil, bir sayıyı çözmek için alınmasıdır. Radyo dalgasının bir biçimi taşıması gibi, barkod da sayıyı bir biçime bindirir. Biçim burada elektromanyetik bir dalga değil, kâğıdın üstündeki kontrasttır.
Son rakam neden vardır?
Birçok barkodun son basamağı, önceki basamaklardan hesaplanan bir denetim rakamıdır. Çizgilerden biri mürekkep lekesiyle kalınlaşırsa çıkan sayı, denetimle uyuşmayabilir. Kasa o zaman ürünü yanlış yazmak yerine okumayı reddeder. Denetim, her hatayı yakalayan bir duvar değildir. Tek bir basamağın bozulmasını çoğu zaman fark eder. İki ayrı lekenin birbirini şans eseri tamamlaması ise daha seyrektir.
Bu yüzden barkod, sihirli bir kimlik değil, hatalara karşı küçük bir parmaklıktır. Parmaklık, etiketin doğru ürüne basıldığını kanıtlamaz. Yalnızca okunan sayının kendi iç hesabına uyup uymadığını söyler.
Sayı, fiyatın kendisi değildir
Barkodun taşıdığı şey genellikle bir kimlik numarasıdır. Fiyat, kasanın bağlı olduğu listede durur. Aynı çizgi, sabah başka akşam başka fiyat gösterebilir. Çizgi değişmemiştir. Liste değişmiştir. İndirim etiketinin barkodla çelişmesi, ışığın yalan söylemesi değildir. İki ayrı kaydın aynı rafta buluşmasıdır.
Numara, üretici ve ürün hakkında bir kapı açar. Kapının ardındaki adres, her ülkede aynı ayrıntıyı taşımak zorunda değildir. Bazı sistemler ağırlığı da kodun içine yazar. Manav terazisindeki kısa ömürlü etiket, raftaki sabit kitaptan bu yüzden farklıdır. Biri o anın tartısını, öteki ürünün kimliğini taşır.
Neden her yüzey okunmaz?
Kırış, su damlası ve buruşmuş şeffaf film kontrastı bozar. Çok küçük basılmış bir kod, okuyucunun ayırabileceği sınırın altına düşebilir. Eğri bir şişenin kenarında çizgiler birbirine yaklaşır. Kasiyerin ürünü çevirmesi, tembellik değil, sakin bölgeyi ve düz yüzü ışığa getirme çabasıdır.
Mors alfabesinin nokta ve çizgisi de benzer bir sadeliği kullanırdı. Fark, Mors'un zamanda, barkodun ise kâğıdın eninde ilerlemesidir. İkisi de az sayıda işaretle çok sayıda rakamı taşır. İkisi de işaret bozulunca anlamı kaçırır.
Sık sorulan sorular
Barkod fiyatı mı saklar? Çoğu zaman hayır. Bir kimlik numarası saklar. Fiyat, kasanın baktığı listede durur.
Son rakam ne işe yarar? Önceki rakamlardan hesaplanan bir denetimdir. Çizgi bozulunca çıkan sayı çoğu zaman bu denetimle uyuşmaz ve okuma reddedilir.
Kırmızı ışık çizgiyi nasıl okur? Koyu şerit az, açık şerit çok yansıtır. Okuyucu bu farkı rakama çevirir. Kameralı kasalar aynı kontrastı görüntüden çıkarır.